Şu gün “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Tohumçylyk meseleleri boýunça hökümetara utgaşdyryjy geňeşiniň 27-nji mejlisi geçirildi. Giň möçberli forum Arkalaşygyň ýurtlarynyň oba hojalyk edaralarynyň ýolbaşçylaryny, alymlaryny we seçgiçilik merkezleriniň wekillerini bir ýere jemledi.

Çäräniň öňüsyrasynda oňa gatnaşyjylar bu ýerde ýaýbaňlandyrylan oba hojalyk we azyk önümleriniň sergisi bilen tanyşdylar.

GDA-nyň Tohumçylyk meseleleri boýunça hökümetara utgaşdyryjy geňeşiniň nobatdaky ýokary derejeli mejlisiniň Türkmenistanda geçirilmegi ýurdumyzyň Arkalaşygyň giňişliginde köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda işjeň orun eýeleýändiginiň ýene-de bir aýdyň mysaly boldy.

Seçgiçilik we tohumçylyk ulgamynda netijeli döwletara hyzmatdaşlygy ösdürmegiň esasynda GDA ýurtlarynda azyk howpsuzlygyny üpjün etmek mejlisde ara alnyp maslahatlaşylan esasy mesele boldy. Howanyň üýtgeýän we dünýä ykdysadyýetiniň özgerýän şertlerinde oba hojalyk ulgamynda tagallalaryň birleşdirilmegi aýratyn strategik häsiýete eýe boldy.

Mejlisiň dowamynda geňeşiň agzalary oba hojalyk ekinleriniň tohumlarynyň döwletara bazaryny ösdürmek hakyndaky ylalaşygyň durmuşa geçirilişini ara alyp maslahatlaşdylar. Mejlise gatnaşyjylar agza döwletleriň arasynda ýokary hilli tohum serişdeleriniň erkin iberilmegi üçin administratiw we fitosanitar päsgelçilikleri aradan aýyrmagyň mehanizmlerini ara alyp maslahatlaşdylar.

Halkara çäräniň dowamynda tohumlary synag etmegi we sertifikatlaşdyrmagy düzgünleşdirýän kadalaşdyryjy-hukuk binýady özara laýyk getirmegiň meselelerine aýratyn üns berildi. Bitewi çemeleşmeler hem-de barlaghana barlaglarynyň netijeleriniň özara ykrar edilmegi tohumlaryň täze görnüşlerini önümçilige ornaşdyrmagyň möhletini ep-esli azaltmaga mümkinçilik berýär.

Ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk mejlisde garalan möhüm meseleleriň ýene biri boldy. Bilermenler oba hojalyk ekinleriniň sebitiň toprak-howa şertlerine uýgunlaşdyrylan, ýokary hasylly, kesellere we gurakçylyga durnukly görnüşlerini döretmek üçin GDA ýurtlarynyň oba hojalyk ylmynyň mümkinçiliklerini birleşdirmegiň zerurdygyny nygtadylar.

Mejlisiň dowamynda tohumçylyk pudagyny sanlylaşdyrmak meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy. Foruma gatnaşyjylar Türkmenistanyň GDA-nyň çäklerinde oba hojalyk ylmyny ösdürmäge goşýan goşandyna ýokary baha berip, oba hojalyk pudagyny döwrebaplaşdyrmak, ýer-suw serişdelerini netijeli peýdalanmak hem-de önümçilige öňdebaryjy agrotehnologiýalary ornaşdyrmak boýunça giň möçberli döwlet maksatnamalarynyň ähmiýetini bellediler.

Şeýle hem mejlise gatnaşyjylar “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda hökümetara derejedäki çäreleri geçirmek üçin döredilen ajaýyp şertleri aýratyn nygtadylar. 27-nji mejlisiň dowamynda kabul edilen çözgütler önümçilik hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmaga, Arkalaşygyň ýurtlarynda oba hojalyk pudagyny mundan beýläk-de ösdürmäge hem-de uzak möhletli azyk üpjünçiligini pugtalandyrmaga ýardam berer.

Şeýle hem bu ýerde tohumçylygy ösdürmek boýunça “Semena” assosiasiýasynyň 28-nji mejlisi geçirildi. Bu forum alym-agronomlary, tohumçylyk hojalyklarynyň ýolbaşçylaryny, agrar pudagyň bilermenlerini we ugurdaş edaralaryň wekillerini bir ýere jemledi. Bu abraýly birleşigiň nobatdaky mejlisiniň türkmen topragynda geçirilmegi ýurdumyzyň oba hojalyk, seçgiçilik we azyk howpsuzlygyny üpjün etmek ulgamlarynda gazanýan üstünlikleriniň ýokary halkara ykrarnama eýe bolýandygynyň aýdyň güwäsi boldy.

Ýurdumyzyň we sebitiň tohumçylyk pudagyny howanyň üýtgeýän şertlerine uýgunlaşdyrmak strategiýalary mejlisiň dowamynda ara alnyp maslahatlaşylan esasy mesele boldy. Howanyň ählumumy üýtgeýän şertlerinde oba hojalyk ekinleriniň ýokary hasylly, gurakçylyga durnukly görnüşlerini önümçilige ornaşdyrmak häzirki döwrüň aýratyn möhüm meselesi bolup durýar.

Mejlisiň dowamynda hünärmenler tohumçylyk pudagynyň ylmy-usulyýet binýadyny pugtalandyrmak, tohumlaryň hilini standartlaşdyrmak ýaly meselelere seretdiler. Şunuň bilen baglylykda, ylmy-barlag institutlary bilen önüm öndürijileriň arasynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň zerurdygy nygtaldy. Ara alyp maslahatlaşmalaryň dowamynda seçgiçilik işindäki innowasiýalary, şol sanda molekulýar genetika we tohum gaznalaryny hasaba almak işini sanlylaşdyrmaga aýratyn üns berildi. Mejlise gatnaşyjylar döwrebap barlaghana enjamlarynyň we öňdebaryjy usullaryň ulanylmagynyň tohumlaryň täze görnüşlerini döretmegiň möhletini ep-esli gysgaltmaga mümkinçilik berýändigini nygtadylar.

Şeýle hem forumyň dowamynda döwrebap agrotehnologiýalar we seçgiçilik pudagyndaky netijeli usullar tanyşdyryldy. Alymlar we hünärmenler biologik gorag serişdelerini toplumlaýyn ulanmak we ösümlikleri mineral serişdeler bilen netijeli iýmitlendirmek babatda toplan tejribelerini paýlaşdylar.

Ylmy-önümçilik hyzmatdaşlygy we tohum serişdeleriniň halkara söwdasy mejlisde ara alnyp maslahatlaşylan ýene-de bir mesele boldy. Duşuşyga gatnaşyjylar ösümlikleriň genetik serişdelerini gorap saklamak we netijeli ulanmak meselesi barada aýratyn durup geçdiler. Tohumlaryň ygtybarly gorlaryny döretmegiň we ösümlikleriň ýerli görnüşlerini gorap saklamagyň durnukly oba hojalygynyň binýady we biologik köpdürlüligiň kepili bolup durýandygy bellenildi.

Mejlise gatnaşyjylar Türkmenistanyň oba hojalyk pudagyny innowasion taýdan ösdürmäge, ýer-suw serişdelerinden netijeli peýdalanmaga gönükdirilen strategiýasyna, şeýle hem ösümlikleri öwrenmek we seçgiçilik ulgamlaryndaky ylmy-barlag işlerine döwlet tarapyndan yzygiderli berilýän goldawa ýokary baha berdiler.

“Semena” assosiasiýasynyň 28-nji mejlisiniň jemleri boýunça kabul edilen çözgütler tohumçylyk ylmyny mundan beýläk-de ösdürmek, oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygyny ýokarlandyrmak hem-de azyk howpsuzlygy ulgamynda sebit hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak işine itergi berer.

Soňra bu ýerde seçgiçilik we tohumçylyk işiniň möhüm meselelerine, şeýle hem oba hojalyk ulgamynda sebit hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmaga bagyşlanan halkara maslahat geçirildi. Foruma GDA agza döwletleriň ugurdaş edaralarynyň, obasenagat ylmy-barlag institutlarynyň we ugurdaş kompaniýalaryň ýolbaşçylary hem-de hünärmenleri gatnaşdylar.

Ýokary hasylly ekinleri ösdürip ýetişdirmegiň döwrebap usullaryny ara alyp maslahatlaşmak, azyk howpsuzlygyny pugtalandyrmak we oba hojalygyna öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmak halkara maslahatyň esasy maksady boldy. Foruma gatnaşyjylar oba hojalyk pudagyny ösdürmegiň esasy meýillerine seretdiler hem-de özara hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitlediler.

Maslahatyň dowamynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna agza ýurtlarda seçgiçilik-tohumçylyk ulgamynyň häzirki ýagdaýyna we ony ösdürmegiň mümkinçiliklerine aýratyn üns berildi. Howanyň üýtgeýän şertlerine uýgunlaşan tohum görnüşlerini döretmek üçin alymlaryň hem-de oba hojalykçylaryň tagallalaryny birleşdirmegiň möhümdigi bellenildi.

Pikir alyşmalaryň dowamynda oba hojalyk pudagynyň öndürijiligini ýokarlandyrmakda naýbaşy tohumçylygyň häzirki zaman orny we ähmiýeti bilen bagly meselelere hem garaldy. Şunuň bilen baglylykda, bilelikdäki ylmy-barlag maksatnamalaryny giňeltmek we tejribelik tohum serişdelerini alyşmak mümkinçiliklerine garaldy. Maslahata gatnaşyjylar däneli ekinleriň tohumlaryny saklamagyň, gaýtadan işlemegiň we netijeli peýdalanmagyň öňdebaryjy usullaryny ara alyp maslahatlaşdylar. Hünärmenler tohumlaryň hilini düýpli ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýän innowasion tehnologiýalary önümçilige ornaşdyrmak meselelerine ünsi çekdiler.

Forumyň çäklerinde milli derejede seçgiçiligi we tohumçylygy kämilleşdirmegiň, şol sanda ylmy-önümçilik binýadyny döwrebaplaşdyrmagyň hem-de ylmy-barlag institutlaryny ösdürmegiň esasy meselelerine-de seredildi.

Fitosanitariýa howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglylykda, karantin, ösümlikleri goramak we döwlet gözegçiligini güýçlendirmek meselelerine içgin garaldy. Maslahata gatnaşyjylar oba hojalyk önümlerini öndürmekde we daşamakda netijeli gorag çärelerini ulanmagyň ähmiýetini nygtadylar.

Söwda we önümçilik düzümleriniň wekilleri däneli we ýag alynýan ekinleriň tohum bazarynyň ýagdaýyny, olaryň eksport şertlerini, şeýle hem lomaý söwdanyň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar. Özara haryt dolanyşygyny işjeňleşdirmäge ýardam berýän logistika zynjyrlaryna hem-de üpjünçilik şertlerine seljerme berildi. Tohumçylyk pudagynda döwlet-işewürlik hyzmatdaşlygyň innowasion usullary üns merkezinde boldy. Durnukly agroişewürligi ösdürmek üçin maýa goýumlary çekmegiň we döwrebap işewürlik çemeleşmelerini ornaşdyrmagyň zerurdygy bellenildi. Mundan başga-da, mekgejöweniň gibrid tohumlarynyň hilini ýokarlandyrmak we däneçiligiň häzirki zaman tejribelerini ornaşdyrmak meselelerine seredildi. Foruma gatnaşyjylar bu ugurda iň gowy halkara tejribeler barada pikir alyşdylar.

Halkara maslahatyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar gazanylan ylalaşyklaryň sebitde seçgiçiligi we tohumçylygy mundan beýläk-de ösdürmäge kuwwatly itergi berjekdigine ynam bildirip, kesgitlenilen ugurlaryň we bilelikdäki taslamalaryň obasenagat toplumynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga hem-de azyk howpsuzlygyny pugtalandyrmaga ýardam etmäge gönükdirilendigini nygtadylar.